Tıp Doktoru İnsanı, Veteriner Hekimler İnsanlığı Tedavi Eder « Tarım ve Hayvancılık

SON DAKİKA

Tıp Doktoru İnsanı, Veteriner Hekimler İnsanlığı Tedavi Eder

Bu haber 14 Nisan 2020 - 13:50 'de eklendi ve 162 kez görüntülendi.

Latincesi “  Medicina Hominem Curat, Veterinaria Humanitatem “ olan bu
söz milattan önce söylenmiştir. Bu sözü değişik sosyal çevrelerde dile
getirdiğim zaman kimileri çok iddialı bulup gülüp geçti, kimileri de
bana ayıp olmasın diye inanır gibi  göründü. Dünyadaki mevcut
paradigmaları altüst eden son corona salgını bu sözün ne kadar doğru
olduğunu tartışmasız bir biçimde ortaya koymuştur. Yazımın başında
sizlere bu sözün doğruluğunu kanıtlayan birkaç veri sunmak istiyorum.
Salgının ilk başladığı ülke Çin’de Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi
Müdürü olan ve Çin’deki Covid-19 salgınını başarıyla koordine edip
kısa sürede sönmesini sağlayan kişi Veteriner Hekim George Gao adlı
bir bilim adamıdır. Almanya’da Covid-19 salgınını koordine eden ve her
sözü kanun niteliğinde olan Robert Koch Enstitüsü Başkanı Berlin
Veteriner Fakültesi Profesörlerinden Lathor Wieler adlı bir veteriner
hekimdir. Amerika Birleşik Devletlerinde Covid-19 salgınını önleme ve
aşı üretimi projesinin başındaki kişi ise veteriner hekim Gary
Whittaker’dir. Bu saydığım kuruluşlarda çalışan teknik elemanların
büyük bir bölümü de veteriner hekimdir. Şimdi de sizlere birkaç
istatistiksel veri sunmak istiyorum. Dünyada insanlarda görülen
enfeksiyonların %61 i hayvansal kökenli, yani hayvanlardan insanlara
bulaşan zoonotik hastalıklardır. Son otuz yıl içinde insanlarda sıkça
görülen Sars, Mers, Kuş Gribi, Domuz Gribi, Ebola, Deli Dana, Batı Nil
Virusu, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi hastalıkların ise %75 i
hayvanlardan insanlara bulaşmaktadır. Sağlık Bakanlığının ihbarı
mecburi saydığı yani görüldüğü zaman ilgili kurumlara bildirilmesini
zorunlu kıldığı 50 hastalıktan 26 sı yani yaklaşık %50 si hayvanlardan
insanlara geçmektedir. Dünyada başta şarbon olmak üzere biyolojik
savaş ajanı olarak kullanılan mikropların %80 i hayvansal kökenlidir.
Bu bölümde son olarak bir konuya daha değinmek istiyorum. İnsanlarda
görülen brucellozis (Malta humması), tuberculozis (verem), kist
hidatik gibi hastalıkların etkenleri hayvansal gıdalarla insanlara
bulaşmaktadır. Şu anda Avrupa’nın en saygın kuruluşlarının başında
gelen EFSA ( Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi )’nin yani Avrupa’daki
gıdaların insan sağlığına olan etkilerini denetleyen kurumun başkanı
da Dr.Bernhard Uhl adlı bir veteriner hekimdir. Görüldüğü üzere
veteriner hekimliği mesleğinin koruyucu hekimlik yani hastalıkların
insanlarda görülmeden hayvanlarda önlenmesi bağlamındaki işlevi
tartışmasız bir biçimde ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Ülkemize döndüğümüzde, corona salgını veteriner hekimliği mesleğinin
insan sağlığındaki önemini ve yazının başlığındaki sözün doğruluğunu
somut bir biçimde ortaya koymuştur. Başlangıçta televizyonlara virolog
olmayan tıp profesörleri, hatta konu ile hiç ilgisi bulunmayan medya
şarlatanları çıkmış ve insanları gereksiz yere infiale ve kaygıya
sürükleyen açıklamalar yapmışlardır. Covid-19 olarak adlandırılan
hastalığın etkeni bir virüstür. Virusların diğer mikroplar içerisinde
ayrıcalıklı bir yeri vardır. Yani corona konusunda sadece viroloji
(virüs bilimi) uzmanlığı olan kişilerin konuşması gerekir. Tıp
fakültelerinde baştan beri viroloji anabilim dalları yoktur ve
viroloji dersi okutulmamaktadır. Oysa veteriner fakültelerinde
yaklaşık altmış yıldır viroloji anabilim dalları vardır ve viroloji
dersleri hem de geniş biçimde okutulmaktadır. Ben 52 yıl önce Ankara
Üniversitesi Veteriner Fakültesinde en değerli hocalardan viroloji
dersi almış olan bir kişiyim. Bu derste virusların yapısını,
özelliklerini, bulaşma biçimlerini, teşhislerini ve koruyucu
aşılamalarını öğrenmiştik. Hayvanlarda sıklıkla salgınlara neden olan
şap, sığır vebası, at vebası gibi hastalıkların etkeni de bir
virustur. Veteriner hekimler bu salgınlarla mücadele konusunda çok
büyük bir deneyime sahiptirler. Ben ilk memuriyetimi yaptığım Sivas’ta
dört ay boyunca sığır vebası mücadelesinde görev yapmıştım. Nitekim
Cumhurbaşkanlığı Baş Danışmanı, Sağlık ve Gıda Komitesi üyesi Prof.Dr.
İbrahim Saraçoğlu yaptığı televizyon konuşmalarında veteriner
hekimlerin virusların yol açtığı salgınların önlenmesi ve aşı üretimi
konusunda çok deneyimli olduklarını ve onlardan corona salgınında
yararlanılması gerektiğini çok net bir biçimde vurgulamıştır.
Gerçekten de neredeyse yüz yıldır veteriner hekimler gerek kamu
gerekse özel sektöre ait laboratuvarlarda bakteriyel ve viral hayvan
hastalıklarına karşı çok çeşitli aşılar üretmektedirler. Hatta Dünyada
ilk defa sığır vebası virusunun izolasyonunu yapan ve filtrelerden
geçtiğini ispatlayan veteriner hekim bilim insanları Ord.Prof.Dr.
Süreyya Tahsin Aygün ve Dr. Adil Mustafa Şehzadebaşı’dır. Nitekim
ulusal kurtuluş savaşında sığır vebasına yakalanan öküzler nedeniyle
ordunun hareket ve lojistik gücü zayıfladığında Türk veteriner
hekimleri hazırladıkları aşı ve serumları uygulayarak öküzleri
iyileştirmişler ve savaşın seyrini değiştirmişlerdir. Bunun üzerine
Mareşal Fevzi Çakmak, “ Türk veteriner hekimleri olmasaydı
bağımsızlığımızı kazanamayacaktık.” özlü sözünü söylemiştir. Günümüzde
corona virüsü kedilerde, köpeklerde, sığırlarda ve tavuklarda hastalık
yapmaktadır. Hayvanlardaki corona hastalığına karşı veteriner hekimler
ithal aşıları başarıyla kullanmaktadırlar. Hatta, tavuklarda corona
virusunun neden olduğu enfeksiyöz bronchitis hastalığına karşı yıllar
önce Manisa Tavukçuluk Araştırma Enstitüsünde Türk veteriner hekimleri
tarafından aşı üretilmiş ve başarı ile uygulanmıştır. Ankarada’daki
Hıfzısıhha Enstitüsü yıllarca insanlarda görülen hastalıklara karşı
aşılar üretmiştir. Bu enstitünün başkanlığını uzun yıllar Necmettin
Alkış adında bir veteriner hekim yürütmüş ve enstitüde çok sayıda
veteriner hekim görev yapmıştır. Ne yazık ki her iki enstitü de 2003
yılından sonra kapatılmıştır.

Özetle, corona salgını veteriner hekimliğin hayvanlardan insanlara
geçen zoonotik hastalıkların önlenmesi ve toplum sağlığının korunması
konusundaki rolünü ve önemini yadsınamaz bir biçimde ortaya koymuştur.
Nitekim son bir hafta içerisinde viroloji konusunda uzman veteriner
hekim profesörler hemen her gün televizyonlara çıkmakta ve corona
konusundaki tüm gerçekleri halkımıza  anlatmaktadırlar. Covit-19
hastalığına karşı aşı üretmek amacıyla TÜBİTAK tarafından desteklenen
projede üç adet virolog veteriner hekim profesör yer almaktadır. Bu
arada Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi öğretim üyesi Prof.Dr.
Aykut Özkul ve ekibi Biyoteknoloji Enstitüsünde covid-19’a karşı ilaç
üretmek üzere çalışmalarına devam etmektedirler. Tarım ve Orman
Bakanlığına bağlı, veteriner hekimlerin yönetiminde geçmişte hayvan
hastalıklarına karşı çok çeşitli aşılar üreten enstitüler göreve
başındadır. Bu salgın Türk veteriner hekimliği için bir dönüm noktası
olmuştur. Artık, tıp doktorlarının Dünya’da yoğunlukla uygulanan Tek
Tıp-Tek Sağlık konusunda Türkiye’de de veteriner hekimlerle işbirliği
yapmalarının zamanı gelmiştir. Bu salgın pandemik olarak seyreden
salgınların önlenmesinde tek bir meslek grubunun başarılı olamayacağı
gerçeğini somut biçimde ortaya koymuştur. Multidisipliner çalışmaların
önemi bu salgın ile bir kez daha anlaşılmıştır. Türk veteriner
hekimleri, “ Sağlıklı Çevre, Sağlıklı Hayvan, Sağlıklı Gıda, Sağlıklı
İnsan, Sağlıklı Toplum “ zincirinin her halkasında üstlenmiş oldukları
kutsal görevlerini geçmişte olduğu gibi bugün de şanlı tarihlerinden
aldıkları güçle sürdürmeye devam edeceklerdir.

Prof. Dr. Hazım Gökçenhazimgokcen@gmail.com